भोटेकोशी नदीमा तिब्बततर्फबाट ठूलो बाढी प्रवेश गरेपछि पानीको बहाव उच्च भएको छ। तिब्बतमा हिमताल विस्फोट भएको आशंका गरिए पनि यसको आधिकारिक पुष्टि भने भइसकेको छैन।

बाढीको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनका त्रिशूली नदी तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई उच्च सतर्कता अपनाई सुरक्षित स्थानमा रहन आग्रह गरेको छ। विशेषगरी मुग्लिनसम्मको तटीय क्षेत्रमा अर्को सूचना नआएसम्म सतर्क रहन अनुरोध गरिएको छ।

रसुवाको भोटेकोशी नदीमा तिब्बततर्फबाट ठूलो बाढी प्रवेश गरेपछि मनसुन प्रतिकार्य कमान्ड पोष्टको आकस्मिक बैठक सुरु भएको छ। गृहमन्त्री सुधन गुरुङको उपस्थितिमा बैठक बसिरहेको हो।

जिल्ला प्रशासन कार्यालय रसुवाका अनुसार भोटेकोशी नदीमा पानीको बहाव उच्च रहेको छ। बाढीको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवन हुँदै बग्ने त्रिशूली नदी तथा आसपासका तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढी धादिङको गल्छी आसपास पुगेको छ। बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार बाढी अबको केही घण्टामा मुग्लिन पार गर्ने क्रममा रहेको छ।

बाढीको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै महाशाखाले पृथ्वी राजमार्ग, मुग्लिन–नारायणगढ सडकखण्ड तथा त्रिशूली नदी आसपासका बस्ती र बजार क्षेत्र खाली गरी उच्च सतर्कताका साथ सुरक्षित स्थानमा बस्न आग्रह गरेको छ।

तिब्बततर्फबाट रसुवाको भोटेकोशी नदीमा ठूलो बाढी प्रवेश गरेपछि त्रिशूली नदी तटीय क्षेत्रमा अति उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ। बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार बाढीको असर मुग्लिनसम्म पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

महाशाखाले नुवाकोट, धादिङ र चितवनका नदी तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा रहन तथा पृथ्वी राजमार्गलगायत आसपासका सडकमा आवागमन नगर्न आग्रह गरेको छ। देवघाट तथा चितवन–नवलपरासीका तटीय क्षेत्रमा समेत बाढीको असर पर्न सक्ने जनाइएको छ।

बाढीको कारणबारे यकिन भइनसकेको भन्दै अर्को सूचना नआएसम्म अति उच्च सतर्कता अपनाउन महाशाखाले आग्रह गरेको छ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले रसुवाको बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहतका लागि नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी र नेपाल प्रहरी परिचालन गरिएको बताएका छन्। अन्य जिल्लाबाट थप जनशक्ति, मेडिकल टोली, एम्बुलेन्स र स्वास्थ्यकर्मीसमेत प्रभावित क्षेत्रमा पठाइएको उनले जनाएका छन्। तल्लो तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा सार्न निर्देशन दिइएको छ। उद्धारका लागि सरकारी तथा निजी हेलिकोप्टर परिचालन र स्ट्यान्डबाई राखिएको जनाइएको छ। बाढीपछिको अवस्थाबारे थप निर्णय गर्न उच्चस्तरीय बैठक बोलाइएको प्रधानमन्त्री शाहले बताएका छन्।

भोटेकोसी नदीमा आएको भीषण बाढीले रसुवाका नेपाल विद्युत् प्राधिकरणअन्तर्गतका विभिन्न जलविद्युत् आयोजना तथा विद्युत् गृहमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। बाढीका कारण आयोजनामा कार्यरत केही कर्मचारीको अवस्थासमेत अझै अज्ञात रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।

रसुवागढी, त्रिशूली–३ बी हब, त्रिशूली, माथिल्लो त्रिशूली–३ ए र देवीघाटलगायत विद्युत् गृह प्रभावित भएका छन्। क्षतिको विस्तृत विवरण संकलन भइरहेको छ भने सञ्चार तथा आवतजावत अवरुद्ध भएकाले कर्मचारीको अवस्थाबारे यकिन जानकारी आउन सकेको छैन।

नुवाकोटका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद हुमागाईंले भोटेकोसीबाट आएको भीषण बाढीका कारण तटीय क्षेत्रमा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति भएको बताएका छन्। उनका अनुसार क्षतिको यकिन विवरण अझै प्राप्त भएको छैन। उद्धार तथा क्षतिको विवरण संकलनको काम भइरहेको उनले जानकारी दिए।

जलवायुविज्ञ धर्मराज उप्रेतीले तिब्बतमा हिमपहिरो गएर बनेको ड्याम फुट्दा रसुवाको भोटेकोशी नदीमा भीषण बाढी आएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको बताएका छन्।उनका अनुसार एकैपटक ठूलो परिमाणमा पानी बगेपछि बाढी आएको हुनसक्छ। घटनाको वास्तविक कारणबारे अध्ययन भइरहेको उनले बताए। चीनबाट बाढीसम्बन्धी एसएमएस प्राप्त भएको र त्यसबारे समेत अध्ययन भइरहेको उप्रेतीले जानकारी दिए।

रसुवामा आएको भीषण बाढीपछि प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन राष्ट्रिय परिषद्को बैठक बोलाएका छन्। बैठक केहीबेरमा सुरु हुने प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले जनाएको छ।

गृहमन्त्री सुधन गुरुङको अध्यक्षतामा गृह मन्त्रालयमा राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको बैठकसमेत जारी छ। उद्धार तथा राहतका लागि नेपाली सेनाका दुई हेलिकोप्टर मेडिकल टोलीसहित प्रभावित क्षेत्रमा पठाइएको छ भने निजी हेलिकोप्टरलाई तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

स्याफ्रुबेँसी र टिमुरेलगायत क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत तीव्र पारिएको छ। तल्लो तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा सार्न निर्देशन दिइएको छ भने जोखिमका कारण पृथ्वी राजमार्ग, गल्छी–नुवाकोट–रसुवा–स्याफ्रुबेँसी र मुग्लिन–नारायणगढ सडकमा यात्रा नगर्न आग्रह गरिएको छ।

तिब्बतबाट आएको भीषण बाढीका कारण रसुवाको टिमुरेस्थित बोर्डर आउट पोस्ट (बीओपी)मा ड्युटीमा खटिएका नौजना सशस्त्र प्रहरी सम्पर्कविहीन भएका छन्। उनीहरूसँग सम्पर्क हुन नसकेको सशस्त्र प्रहरी बलले जनाएको छ। बीओपीमा रहेका अन्य २५ देखि ३० जना सशस्त्र प्रहरी भने सुरक्षित रहेको जनाइएको छ। तिब्बतबाट अचानक नेपाल प्रवेश गरेको बाढीले रसुवाको सीमावर्ती क्षेत्रमा ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍याएको छ।

धादिङकी प्रमुख जिल्ला अधिकारी लक्ष्मी पाण्डेय गौतमका अनुसार तिब्बततर्फबाट रसुवाको भोटेकोशीमा आएको ठूलो बाढीले त्रिशूली नदी तटीय क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। गल्छीसम्म आइपुग्दा एउटा झोलुंगे पुल बगाएको उनले बताइन्।

भौतिक क्षति रोक्न सकिने अवस्था नरहेकाले मानवीय क्षति न्यूनीकरणमा ध्यान दिइएको छ। तटीय बस्तीका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा सार्नुका साथै गाडीहरू सुरक्षित स्थानमा राखिएको छ। उद्धार तथा व्यवस्थापनका लागि नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र राष्ट्रिय अनुसन्धानको टोली परिचालन गरिएको छ।

रसुवा भोटेकोशीमा आएको बाढीको कारणबारे चिनियाँ पक्ष नै हालसम्म अनविज्ञ रहेको विपद्विज्ञ वसन्तराज अधिकारीले बताएका छन्। चीनको छेन्दुबाट उनले बाढी कहाँबाट सुरु भयो भन्ने यकिन हुन नसकेको जानकारी दिए।

सम्पर्क अभावका कारण सूचना पाउन कठिन भइरहेको भन्दै चिनियाँ पक्षले स्याटेलाइटमार्फत बाढीको स्रोत पहिचान गर्ने प्रयास गरिरहेको उनले बताए। प्रारम्भिक रूपमा हिमपहिरो वा पहिरोका कारण ड्याम बनेर खोला फुट्दा बाढी आएको हुनसक्ने उनको आकलन छ।

रसुवाको भोटेकोसी नदीमा आएको बाढीपछि राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले त्रिशूली र नारायणी नदीका तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

प्राधिकरणले पृथ्वी राजमार्ग तथा गल्छी–नुवाकोट–रसुवा–स्याफ्रुबेँसी र मुग्लिङ–नारायणगढ सडकमा आवागमन रोक्न प्रहरी प्रशासनलाई आग्रह गरेको छ। साथै रसुवा, धादिङ, नुवाकोट, गोरखा, चितवन र तनहुँका नदी तटीय बस्तीका बासिन्दालाई तत्काल सुरक्षित स्थानमा जान अपिल गरेको छ। उद्धार आवश्यक परे १००, १२३४ वा १११४ मा सम्पर्क गर्न आग्रह गरिएको छ।

प्रतिनिधिसभामा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहसँग हुने प्रत्यक्ष प्रश्नोत्तर कार्यक्रम आज नहुने भएको छ। रसुवाको भोटेकोसी नदीमा आएको बाढीपछि प्रधानमन्त्री बाढी प्रभावित क्षेत्रको अवस्थाबारे आवश्यक समन्वयमा व्यस्त हुनुपर्ने भएकाले प्रश्नोत्तर कार्यक्रम स्थगित गरिएको हो।

संसद् सचिवालयका अनुसार आजको बैठकमा गृहमन्त्री सुधन गुरुङले भोटेकोसी बाढीबारे सदनलाई जानकारी गराउने तयारी भइरहेको छ। यसअघि आजको बैठकमा प्रधानमन्त्री शाहले सांसदहरूसँग प्रत्यक्ष प्रश्नोत्तर गर्ने कार्यसूची तय भएको थियो।

प्रधानमन्त्रीसँगको प्रश्नोत्तर कार्यक्रम हटाएर बैठकको कार्यसूची परिवर्तन गर्ने तयारी भइरहेको संसद् सचिवालयले जनाएको छ। प्रतिनिधिसभाको बैठक दिउँसो १ बजे बस्दैछ।

रसुवामा आएको बाढीका कारण नेपाल विद्युत् प्राधिकरण तथा निजी क्षेत्रका विभिन्न जलविद्युत् आयोजना प्रभावित भएका छन्। प्राधिकरणको प्रारम्भिक तथ्यांकअनुसार रसुवा क्षेत्रमा रहेका १२ वटा विद्युत् आयोजना तथा निर्माणाधीन संरचना बगेका छन्, जसको कुल क्षमता ४३१.१ मेगावाट रहेको छ।

बाढीबाट रसुवागढी (१११ मेगावाट), चिलिमे (२२ मेगावाट), लाङटाङ (२० मेगावाट), माथिल्लो त्रिशूली–३ ए (६० मेगावाट), त्रिशूली (२४ मेगावाट), देवीघाट (१४ मेगावाट) लगायतका आयोजना प्रभावित भएका छन्। सान्जेन, माथिल्लो सान्जेन, माथिल्लो मैलुङ र मेलुङ आयोजनामा पनि क्षति पुगेको छ।

प्रभावित आयोजनाको भौतिक संरचना तथा विद्युत् उत्पादनमा भएको क्षतिको विस्तृत विवरण आउन बाँकी रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।

प्रतिनिधिसभामा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहसँग हुने प्रत्यक्ष प्रश्नोत्तर कार्यक्रम आज नहुने भएको छ। भोटेकोसीमा आएको बाढीपछि प्रधानमन्त्री बाढीसम्बन्धी काममा व्यस्त हुनुपर्ने भएकाले कार्यक्रम स्थगित गरिएको हो।संसद् सचिवालयका अनुसार आजको बैठकमा गृहमन्त्री सुधन गुरुङले बाढीबारे सदनलाई जानकारी गराउने तयारी छ। यसअघि प्रधानमन्त्री शाहसँग प्रत्यक्ष प्रश्नोत्तर गर्ने कार्यसूची थियो।बैठकको कार्यसूची परिवर्तन गर्ने तयारी भइरहेको छ। प्रतिनिधिसभाको बैठक दिउँसो १ बजे बस्नेछ।

रसुवामा भीषण बाढी आएपछि विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन राष्ट्रिय परिषद्को बैठक बसेको छ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन)को अध्यक्षतामा प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा बसेको बैठकले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार, राहत तथा समन्वयका लागि राज्यका सबै संयन्त्र परिचालन गर्ने निर्णय गरेको छ।

बाढी प्रभावितको उद्धार तथा खोजीका लागि १२ वटा हेलिकोप्टर परिचालन गरिएको छ। नेपाली सेनाका चार र निजी कम्पनीका आठ हेलिकोप्टर उद्धारमा खटिएका छन्।

नेपाली सेनाका अनुसार हालसम्म स्याफ्रुबेँसीबाट ६, मैलुङबाट २ र धुन्चेबाट ४ गरी १२ जनाको उद्धार गरिएको छ। उद्धार गरिएकाहरूलाई नेपाली सेनाको त्रिशूली नम्बर १ सैन्य तालिम केन्द्रमा ल्याइएको छ, जहाँ उनीहरूको प्राथमिक उपचार गरिने सेनाले जनाएको छ।

रसुवामा बाढी आएपछि जलविद्युत् आयोजना र सीमा सुरक्षामा खटिएका सशस्त्र प्रहरीका आठ जना सुरक्षाकर्मी सम्पर्कविहीन भएका छन्।

त्रिशूली जलविद्युत् ‘ए’को सुरक्षाका लागि खटिएको १९ जनाको टोलीमध्ये चार जना सम्पर्कविहीन छन्। यस्तै, रसुवाको टिमुरे बीओपीमा खटिएका थप चार जना सशस्त्र प्रहरी पनि सम्पर्कविहीन भएको जनाइएको छ।

भोटेकोसी नदीमा आएको बाढीबाट प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दाका लागि नेपाल टेलिकमले टेलिफोन, एसएमएस र इन्टरनेट सेवा दुई दिनका लागि निःशुल्क गरेको छ।

टेलिकमका अनुसार प्रभावित ग्राहकले दैनिक अनलिमिटेड भ्वाइस, २ जीबी डाटा र ५० वटा एसएमएस निःशुल्क पाउनेछन्। बाढी प्रभावित तथा आसपासका क्षेत्रमा सावधानी अपनाउन टेलिकमले एसएमएसमार्फत सूचनासमेत दिइरहेको छ।

बाढीका कारण रसुवामा दुई र नुवाकोटमा पाँच गरी सात वटा टावरमा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण छ। क्षतिग्रस्त टावर तथा सेवा पूर्वाधार मर्मतका लागि टेलिकमको टोली प्रभावित क्षेत्रमा खटिएको छ।

भोटेकोसी नदीमा आएको भीषण बाढीपछि रसुवागढी भन्सार कार्यालयमा कार्यरत १४ जना कर्मचारी सम्पर्कविहीन भएका छन्।

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णीम वाग्लेको सचिवालयका अनुसार भन्सारमा ३६ स्थायी दरबन्दीमध्ये प्रमुख भन्सार प्रशासक राजेन्द्र ढुंगानासहित २५ जना सम्पर्कमा छन्। यस्तै, चार करार तथा ज्यालादारी कर्मचारीमध्ये एक जना सम्पर्कमा छन्।

सम्पर्कविहीनमध्ये ११ जना स्थायी र तीन जना करार तथा ज्यालादारी कर्मचारी रहेका छन्। उनीहरूको खोजी भइरहेको सचिवालयले जनाएको छ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागकी प्रमुख अर्चना श्रेष्ठले रसुवा–नुवाकोट क्षेत्रमा भएको ठूलो क्षति हिमताल फुट्दा वा पहिरोका कारण नदी थुनिएर बाढी आएको हुनसक्ने अनुमान गरेकी छन्। बाढीको यकिन कारण भने अझै पुष्टि नभएको उनले बताइन्।

विभागले घटनाको वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउन स्याटेलाइटबाट निगरानी गरिरहेको छ। उद्धार टोलीलाई वर्षाको सम्भावनाबारे जानकारी गराइएको र मौसमका कारण उद्धारमा पर्न सक्ने असरबारे पनि निगरानी भइरहेको श्रेष्ठले बताइन्।

उनले नारायणगढ र त्यसभन्दा तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेकी छन्। नदीको बहाव घटे पनि फेरि बाढी आउन सक्ने भएकाले पूर्ण रूपमा जोखिम नहटेसम्म नदी किनारमा नजान उनले सुझाव दिइन्।

विभागका अनुसार रसुवा, नुवाकोट, धादिङलगायत क्षेत्रमा क्रमिक रूपमा बादल बढ्दै जाने र केही स्थानमा भारी वर्षा हुनसक्ने सम्भावना छ।

रसुवाको भोटेकोशीमा आएको भीषण बाढीको सम्भावित कारण हिमपहिरो रहेको विपद् विज्ञ वसन्तराज अधिकारीले बताएका छन्।

उनका अनुसार रसुवा बजारबाट करिब २० किलोमिटर माथि रहेको लेन्दे खोलामा हिमपहिरो खसेर खोला थुनिएको र पछि फुट्दा बाढी आएको हुनसक्छ। घटनास्थलको स्थलगत तस्बिर भने अझै प्राप्त नभएको उनले बताए।

राष्ट्रिय भूकम्प मापन तथा अनुसन्धान केन्द्रका अनुसार बुधबार बिहान ८ः३७ बजे लेन्दे आसपास केन्द्रबिन्दु भएर ४.५ म्याग्निच्युडको भूकम्प गएको थियो। उक्त भूकम्पले पनि हिमपहिरो जान भूमिका खेलेको हुनसक्ने अधिकारीको अनुमान छ।

भोटेकोशीमा आएको बाढीपछि सशस्त्र प्रहरीले पुरिएका तथा हराइरहेका व्यक्तिको खोजीका लागि ‘स्निफर डग’ र ड्रोन परिचालन गरेको छ।

सशस्त्र प्रहरीका अनुसार रसुवागढी भन्सार यार्डलगायत प्रभावित क्षेत्रमा खोज तथा उद्धार टोली खटाइएको छ। बाढी प्रभावितलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने, घाइतेको प्राथमिक उपचार गर्ने तथा पहिरो हटाएर सडक खुलाउने काम पनि भइरहेको छ।

नुवाकोटको विदुरमा अस्थायी स्वास्थ्य शिविर सञ्चालनको तयारी गरिएको छ भने नुवाकोट, धादिङ र चितवनका सशस्त्र प्रहरी युनिटलाई पनि उद्धारका लागि सतर्क अवस्थामा राखिएको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले रसुवाको भोटेकोशीमा पुनः बाढी आउन सक्ने भन्दै तटीय क्षेत्रका बासिन्दा र उद्धारमा खटिएका टोलीलाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

प्राधिकरणका एक अधिकारीका अनुसार चिनियाँ पक्षले फुटेको भनिएको हिमतालमा अझै करिब ७ मिटर अग्लो पानीको ड्याम रहेको र जुनसुकै बेला फुट्न सक्ने जानकारी दिएको छ।

त्यसैले नदी किनार तथा जोखिमयुक्त क्षेत्रमा नजान र राहत तथा उद्धारमा खटिएका टोलीले समेत विशेष सावधानी अपनाउन प्राधिकरणले आग्रह गरेको छ।

भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीपछि नदी किनारका विभिन्न क्षेत्रमा सातजनाको शव फेला परेको छ।

वाग्मती प्रदेश प्रहरी प्रमुख डीआईजी दीपक रेग्मीका अनुसार रसुवामा चार र धादिङमा तीनजनाको शव फेला परेको हो। मृतकको पहिचान भने खुल्न सकेको छैन।

बाढीबाट भएको क्षति र उद्धारसम्बन्धी थप विवरण आउन बाँकी रहेको प्रहरीले जनाएको छ।

सरकारले तिब्बत क्षेत्रबाट आएको बाढीबाट प्रभावित स्थानीय तहलाई संकटग्रस्त क्षेत्र घोषणा गरेको छ।

मन्त्रिपरिषद्को बैठकले प्रभावित क्षेत्रलाई संकटग्रस्त घोषणा गर्दै बाढीमा घाइते भएकाहरूको निःशुल्क उपचार गर्ने निर्णय गरेको छ। यस्तै, मृत्यु भएकाका परिवारलाई कानुनअनुसार राहत उपलब्ध गराउने निर्णय भएको सरकारका प्रवक्ता तथा शिक्षामन्त्री सस्मित पोखरेलले जानकारी दिए।

गृहमन्त्री सुधन गुरुङ त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल पुगेका छन्। रसुवामा आएको बाढीबाट प्रभावित नागरिकको उद्धार तथा राहत कार्यलाई प्रभावकारी बनाउन आवश्यक तयारीबारे समन्वय गर्न उनी विमानस्थल पुगेका हुन्।

उद्धार कार्यलाई तीव्रता दिँदै प्रभावित नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा ल्याउने तयारी भइरहेको छ।

भोटेकोसी नदीमा आएको बाढीका कारण त्रिशूली नदीमा रहेका १९ वटा पुलमा क्षति पुगेको छ। बाढीले करिब ४० किलोमिटर सडकसमेत क्षतिग्रस्त भएको सडक विभागले जनाएको छ।

विभागका अनुसार क्षतिको विस्तृत आकलन भइरहेको छ भने प्रभावित सडक तथा संरचनाको मर्मतसम्भार सुरु गरिएको छ।

रसुवाबाट नेपाली सेनाले उद्धार गरी काठमाडौं ल्याएका तीनजना गम्भीर घाइतेको राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा उपचार भइरहेको छ।

ट्रमा सेन्टरका डा. रुद्रप्रसाद मरासिनीका अनुसार तीनैजना घाइतेको अवस्था गम्भीर रहेको छ। उनीहरूलाई आवश्यक उपचार तथा चिकित्सकीय निगरानीमा राखिएको उनले बताए।

रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले विपद्का बेला सरकारले खोजी तथा उद्धारलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन्।

बुधबार प्रतिनिधिसभा बैठकमा बोल्दै उनले विपद्मा परेका नागरिकको उद्धार र पुनर्स्थापनाका लागि राज्यका सबै संयन्त्र परिचालन गर्नुपर्ने बताए। उनले ठूलो चुनौती सामना गर्न सक्ने राष्ट्रिय सामर्थ्य नेपालसँग रहेको उल्लेख गर्दै विपद्मा परेका नागरिकलाई पुनर्स्थापनाका लागि प्रतिबद्ध भएर अघि बढ्नुपर्ने बताए।

तिब्बततर्फबाट बुधबार बिहान रसुवाको उत्तरी सीमाबाट भोटेकोशी नदीमा अचानक ठूलो बाढी प्रवेश गर्दा टिमुरे, रसुवागढी र स्याफ्रुबेँसीमा ठूलो क्षति भएको छ। बाढी त्रिशूली हुँदै नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनसम्म पुगेको छ।

प्रारम्भिक विश्लेषणमा यो सामान्य वर्षाका कारण आएको बाढीभन्दा फरक देखिएको छ। छोटो समयमा पानीको सतह र बहाव अस्वाभाविक रूपमा बढेकाले हिमताल वा हिमनदीबाट अचानक पानी निस्किएको हुनसक्ने विज्ञहरूको आशंका छ। यद्यपि बाढीको वास्तविक स्रोत र कारण पुष्टि भइसकेको छैन।

चीनको तिब्बतस्थित केरुङ क्षेत्रमा बुधबार बिहान पहिरो र आकस्मिक बाढी गएको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ। उक्त घटनाले नेपालमा आएको बाढीसँग सम्बन्ध हुनसक्ने आशंका गरिएको छ।

यसैबीच, अगस्ट २४ को स्याटेलाइट तस्बिरको प्रारम्भिक अध्ययनमा भोटेकोशीसँग जोडिएको क्षेत्रभन्दा करिब ३५–३८ किलोमिटर माथि पानीको प्रवाह सक्रिय भएको संकेत देखिएको विज्ञहरूले बताएका छन्। थप स्याटेलाइट तस्बिर र स्थलगत अध्ययनपछि मात्र बाढीको वास्तविक स्रोत पहिचान गर्न सकिने बताइएको छ।

विज्ञहरूले बाढीको कारण पत्ता लगाउन हिमताल, हिमनदी, पहिरो, वर्षाको तथ्यांक र नदीको बहावलाई समेटेर बहुविषयगत अध्ययन आवश्यक रहेको बताएका छन्।

भोटेकोशी नदीमा बुधबार बिहान आएको बाढीका कारण ३८४ जना पर्यटक सम्पर्कविहीन भएका छन्। नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार तीमध्ये २९१ जना विदेशी र ९३ जना स्वदेशी छन्। सम्पर्कविहीन विदेशी पर्यटकमध्ये १०५ जनाभन्दा बढी भारतीय रहेको बोर्डले जनाएको छ।

चीनको तिब्बतस्थित शिगात्से क्षेत्रको केरुङ काउन्टीमा बुधबार बिहान भीषण पहिरो र आकस्मिक बाढी आउँदा ठूलो क्षति भएको चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम सिन्ह्वाले जनाएको छ।

पहिरोका कारण सडक, सञ्चार र विद्युत् सेवा अवरुद्ध भएका छन् भने केही मानिस बेपत्ता भएको र मानवीय क्षति भएको आशंका गरिएको छ। चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले बेपत्ताको खोजी तथा उद्धार तीव्र पार्न निर्देशन दिएका छन्।

नेपालस्थित चिनियाँ दूतावासले पनि आपतकालीन संयन्त्र सक्रिय गर्दै प्रभावित क्षेत्रमा रहेका आफ्ना नागरिक तथा व्यवसायीको सुरक्षा अवस्थाबारे जानकारी लिइरहेको जनाएको छ। दूतावासले नेपालमा रहेका चिनियाँ नागरिक तथा संस्थालाई बाढी–पहिरो जोखिम भएका क्षेत्रमा नजान र उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले भूकम्पपछि हिमपहिरो खस्दा भोटेकोसीमा बाढी आएको प्रारम्भिक सूचना प्राप्त भएको बताएका छन्। बुधबार प्रतिनिधिसभा बैठकमा उनले बिहान ८ः३७ बजे उक्त क्षेत्रमा भूकम्प गएको र त्यसपछि हिमपहिरो खसेर बाढी आएको सूचना प्राप्त भए पनि थप पुष्टि आवश्यक रहेको बताए।

बाढीले रसुवा र नुवाकोटका विभिन्न स्थानमा क्षति पुर्‍याएको भन्दै उनले भोटेकोसी र त्रिशूली नदी आसपासका रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनका नदी तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको जानकारी दिए।

सरकारले राहत तथा उद्धारका लागि रसुवा र नुवाकोटका जिल्ला विपद् व्यवस्थापन कोषमा थप रकम पठाएको छ । मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार व्यवस्थापन कोषमा अर्थ मन्त्रालयबाट रसुवा र नुवाकोटमा एक/एक करोड रुपैयाँ पठाइएको हो । यस्तै, धादिङमा ५० लाख रुपैयाँ पठाइएको परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले जानकारी दिए ।

रसुवामा आएको बाढीबाट सम्पर्कविहीन कर्मचारी, मजदुर तथा स्थानीयको अवस्था पहिचान गरी उद्धारका लागि गृह मन्त्रालयसँग समन्वय भइरहेको ऊर्जा मन्त्रालयले जनाएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले उद्धारका लागि सात सवारीसाधन प्रभावित क्षेत्रमा पठाएको छ भने थप १४ वटा तयारी अवस्थामा राखेको छ।

बाढीबाट रसुवाका आठ र नुवाकोटका छ गरी १४ जलविद्युत् आयोजना प्रभावित भएका छन्। रसुवामा सञ्चालनमा रहेका पाँच र निर्माणाधीन तीन आयोजना प्रभावित हुँदा कुल ५७८.४२ मेगावाट क्षमतामा असर परेको छ। नुवाकोटमा सञ्चालनमा रहेका चार र निर्माणाधीन दुई आयोजनामा पनि क्षति पुगेको मन्त्रालयले जनाएको छ।

ऊर्जामन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठले क्षतिको विवरण तत्काल संकलन गरी उद्धार, राहत तथा पुनःस्थापनालाई तीव्रता दिन निर्देशन दिएका छन्। प्रभावित क्षेत्रमा विद्युत् सेवा पुनःस्थापना गर्न प्राविधिक टोली परिचालन गरिएको छ भने बाढी जोखिमबारे दुई लाखभन्दा बढी एसएमएस अलर्ट पठाइएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

रसुवाको भोटेकोसी नदीमा बुधबार आएको बाढीमा परी घाइते भएका २५ जनाको काठमाडौंका विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ।

नेपाल प्रहरीका अनुसार राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा चार जना, वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल छाउनीमा एक जना र महाराजगञ्जस्थित त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा २० जनाको उपचार भइरहेको छ। घाइतेमध्ये विभिन्न जिल्ला तथा रसुवाका स्थानीय र बाढी प्रभावित क्षेत्रमा रहेका व्यक्तिहरू छन्। शिक्षण अस्पतालमा उपचाररत एक घाइतेसँग तीन महिनाको शिशुसमेत रहेको प्रहरीले जनाएको छ।

तिब्बतबाट आएको भीषण बाढीका कारण रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवन लगायतका जिल्लाहरूका नदी तटीय क्षेत्रका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूका शाखा कार्यालयहरू क्षति भएका छन् ।

नेपाल राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता गुरुप्रसाद पौडेलका अनुसार, प्रभावित क्षेत्रमा ९ वटा वाणिज्य बैंकका शाखाहरू, केही विकास बैंक र एउटा वित्त कम्पनीको शाखा रहेको छ । जसअनुसार उक्त क्षेत्रमा रहेका करिब एक दर्जन बढी बैंकका शाखा कार्यालयहरू पनि अनुमान गरिएको छ ।

हाल सञ्चार सम्पर्कमा कठिनाइ भएका कारण कर्मचारीहरूको अवस्था र भौतिक क्षतिको यकिन विवरण प्राप्त भइनसकेको उनले बताए । “अहिले नै क्षतिको विवरण सार्वजनिक गर्नु हतारो हुनेछ, किनकि धेरै स्थानमा सम्पर्क हुन सकेको छैन,” पौडेलले बाह्रखरीसँग भने, “बैंकका ढुकुटीमा रहेको नगद सुरक्षाका विषयमा बैंकहरूले सुरक्षा मापदण्ड अपनाउने भएकाले ठ्याक्कै कति रकम नोक्सानी भयो भन्ने विवरण सार्वजनिक गरिँदैन ।”

भोटेकोसी नदीको बाढी त्रिशूलीमा मिसिएपछि धादिङमा पनि ठूलो भौतिक क्षति भएको छ। जिल्ला प्रशासन कार्यालयका अनुसार जिल्लामा तीन मोटरेबल पुल, १० झोलुंगे पुल र केही घरमा क्षति पुगेको छ।

हालसम्म मानवीय क्षतिको विवरण नआए पनि भोटेकोसीले बगाएर ल्याएका शव धादिङमा फेला पर्न सक्ने आशंका गरिएको छ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहसँग फोन संवाद गर्दै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले विपद् प्रभावित क्षेत्रमा भारतले सबै किसिमको सहायता उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।

मोदीले विपद् प्रतिकार्यका लागि भारतीय टोली तयारी अवस्थामा रहेको बताउँदै दुःखको यस घडीमा भारत नेपालसँगै रहेको उल्लेख गरेका छन्। उनले बाढीमा ज्यान गुमाएकाप्रति श्रद्धाञ्जली र घाइतेहरूको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना पनि गरेका छन्।

रसुवाको भोटेकोसी नदीमा आएको बाढीबाट सञ्चालनमा रहेका तथा निर्माणाधीन गरी दर्जनौँ जलविद्युत् आयोजनामा क्षति पुगेको छ। इप्पानका अनुसार रसुवा र नुवाकोटका आयोजनाका बाँध, हेडवक्र्स, पावर हाउस, पहुँचमार्ग तथा प्रसारण संरचनामा ठूलो क्षति भएको प्रारम्भिक विवरण छ।

माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘बी’ हब सबस्टेसनमा क्षति पुगेपछि कतिपय आयोजना राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीबाट समेत विच्छेद भएका छन्। इप्पानले प्रभावित क्षेत्रमा रहेका कामदार तथा प्राविधिकको तत्काल उद्धार र क्षतिग्रस्त संरचनाको शीघ्र पुनर्निर्माण गर्न सरकारसँग आग्रह गरेको छ।

रसुवाको टिमुरे–२ का स्थानीय बाढीबाट जोगिन गाउँभन्दा करिब २०० मिटर माथि पुगे पनि आठ घण्टादेखि उद्धारको पर्खाइमा छन्। बिहान ९ बजे सुरक्षित स्थानतर्फ उक्लिएका उनीहरू खानपिनबिनै बसिरहेका छन्। नेपाली सेनाले उद्धारको प्रयास गरिरहेको छ भने पानीको बहाव घटेको छ। बाढीमा कति मानिस बेपत्ता वा बगे भन्ने यकिन विवरण भने अझै आएको छैन।

बाढीपहिरोका कारण राहत तथा उद्धारमा सरकार र सांसदहरू संलग्न हुनुपर्ने भन्दै बिहीबार दिउँसो १ बजेका लागि तय गरिएको प्रतिनिधिसभाको बैठक अर्को सूचना नआएसम्मका लागि स्थगित गरिएको छ।

बुधबार बसेको बैठकमा सांसदहरूले बाढीबारे धारणा राखेका थिए भने परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले सरकारका तर्फबाट सदनलाई जानकारी गराएका थिए।

भोटेकोशीमा अप्रत्याशित रूपमा आएको बाढीका कारण अकल्पनीय क्षति भएको छ। भीषण बाढीले रसुवा, नुवाकोट र धादिङका रसुवागढी, टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी, मैलुङ, बेत्रावती, त्रिशूलीबजार, देवीघाटलगायतका बस्तीहरूमा ठूलो मानवीय र भौतिक क्षति पुर्‍याएको छ। हालसम्म मानवीय र अन्य क्षतिको यथार्थ विवरण प्राप्त भइनसके पनि प्रभावित क्षेत्रका धेरै नागरिक, सुरक्षाकर्मी र कर्मचारी सम्पर्कविहीन भएका छन्। 

बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार बुधबार साँझ साढे ६ बजे देवघाटमा भोटेकोसी बाढीको अतिरिक्त बहाब करिब २ करोड घनमिटर मापन भएको छ। तिब्बततर्फ नदी थुनिएर बनेको ताल फुट्दा भोटेकोसी हुँदै त्रिशूली र नारायणी तटीय क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुगेको प्राविधिक प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। पूर्वसूचनाका कारण ठूलो संख्यामा मानिसको ज्यान जोगिएको पनि प्रतिवेदनले जनाएको छ।

नेपालको भोटेकोसीमा आएको विनाशकारी बाढीलाई वैज्ञानिकहरूले ‘विशाल भूभौतिकीय घटना’ र त्यसपछि उत्पन्न शृंखलाबद्ध प्रतिक्रियाको परिणाम बताएका छन्।

अमेरिकाको कोलम्बिया विश्वविद्यालयका भूभौतिकविद् प्रोफेसर गोरान एकस्ट्रोमका अनुसार भीषण पहिरोले ठूलो हिमनदीको भाग बगाउँदा उत्पन्न कम्पन विश्वभरका सिस्मोग्राफमा ५.२ म्याग्निच्युडको भूकम्पका रूपमा रेकर्ड भएको थियो। पहिरोबाट उत्पन्न अत्यधिक ऊर्जाले हिमनदी पग्लिँदा ठूलो मात्रामा पानी, हिउँ र लेदो बगेको उनको भनाइ छ।

उनका अनुसार जलवायु परिवर्तनका कारण हिमनदी तीव्र गतिमा पग्लिरहेकाले यस्ता घटनाको आवृत्ति र तीव्रता बढ्न सक्ने जोखिम छ।

भोटेकोसी बाढीपछि त्रिशूली र नारायणी नदीमा हालसम्म ६४ शव तथा शरीरका अंग फेला परेका छन्। फेला परेका शव भरतपुर अस्पतालको शवगृहमा राखिए पनि ठाउँ अभाव भएपछि केही शव तनहुँ नै फिर्ता गरिएको छ। सुरक्षा निकायले नदी किनारमा खोजी जारी राखेका छन्।

रसुवाको भोटेकोसी नदीमा आएको बाढीका कारण हालसम्म १६२ जनाको मृत्यु भएको छ। नेपाल प्रहरीका अनुसार रसुवामा २, नुवाकोटमा १२, धादिङमा २७, चितवनमा ६४, गोरखामा २०, तनहुँमा ९, नवलपरासी पूर्वमा २६ र पश्चिममा २ शव फेला परेका छन्।

बाढीमा ४१ जना घाइते भएका छन् भने उद्धार, राहत तथा सहायताका लागि विभिन्न जिल्लामा ३ हजार ३१८ प्रहरी परिचालन गरिएको छ।

काठमाडौंस्थित चिनियाँ दूतावासले रसुवागढी–केरुङ क्षेत्रमा आएको बाढीपहिरोबारे पूर्वसूचना नदिएको वा चीनतर्फको बाँध भत्किएर क्षति भएको भन्ने दाबी निराधार रहेको स्पष्ट पारेको छ। दूतावासका अनुसार अगस्ट २६ मा नेपालतर्फ आएको भूकम्प वा हिमनदी भत्किने घटनापछि भीषण लेदोसहितको पहिरो आएको हो।

विपद्बाट नेपाल र चीनको ग्याइरोङ क्षेत्रमा ठूलो मानवीय क्षति भएको भन्दै दूतावासले आरोप–प्रत्यारोपभन्दा द्विपक्षीय सहकार्य र उद्धारमा जोड दिनुपर्ने जनाएको छ।

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन) बिहीबार बिहान बाढी प्रभावित नुवाकोटको विदुर तथा आसपासका क्षेत्रमा स्थलगत निरीक्षणका लागि प्रस्थान गरेका छन्। उनीसँगै पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्साल पनि सहभागी छन्।

बुधबार भोटेकोसीमा आएको भीषण बाढीबाट रसुवा, नुवाकोटलगायत क्षेत्रमा ठूलो जनधनको क्षति भएको छ। बाढीपछि प्रधानमन्त्री बालेनले उद्धार तथा राहतका लागि आवश्यक निर्देशन दिँदै आएका छन्।

भोटेकोसी बाढी प्रभावित क्षेत्रमा खोज, उद्धार तथा राहतका लागि ७ हजार ४१५ सुरक्षाकर्मी परिचालन भएका छन्। नेपाल प्रहरीका ३ हजार ३१८, नेपाली सेनाका २ हजार ३५५ र सशस्त्र प्रहरीका १ हजार ७४२ जना खटिएका छन्।

प्राधिकरणका अनुसार हालसम्म २३९ हेलिकोप्टर उडानमार्फत खोज तथा उद्धार गरिएको छ। प्रभावित क्षेत्रमा उद्धारसँगै राहत व्यवस्थापन जारी छ भने घाइतेको उपचार र प्रभावितका लागि अस्थायी बसोबास, खाना, पानी तथा औषधिको व्यवस्था गरिएको छ।