दर खाने दिन

नेपाल तीजको रङमा रंगिएको छ। देश–विदेशमा रहेका नेपाली जहाँ जहाँ छन्, त्यहाँ तीजको माहोल बनेको छ। आमा, छोरी, दिदीबहिनी तथा साथीसंगीहरूलाई हार्दिक तीजको शुभकामना।

टिभी, रेडियोमा घन्किएका रमाइला गीतहरू, पत्रपत्रिकामा छापिएका तीजका शुभकामना सन्देशहरू, सामाजिक सञ्जालमा छाएका रमाइला झलकहरू, सडकभरि देखिने रातो सजावट र झिलिमिली, के तीजले छोएको छैन र?

के तीजलाई कडाइका साथ व्रत बस्ने दिन भन्दा पनि समर्पणको रुपमा हेर्ने समय आएको छैन? आज कुरा गरौं दर खाने दिनको।

यद्यपि तीजको तयारी त महिनौँ अगाडिदेखि नै सुरु हुन्छ, तर परम्परागत रूपमा तीज व्रत अघिल्लो रातको दर खाने चलन छ। यो रातभर खाने चलन भोलिपल्टको निर्जल व्रतको लागि ऊर्जा संकलनको प्रतीक हो।

वर्षौंदेखि महिलाको र उनको परिवारको कल्याणका लागि गरिँदै आएको यो व्रत समयसँगै परिष्कृत हुँदै गएको छ। केही व्यापारिक झलक र पुराना रस्महरू जोडिएका छन्, तर तीजको मूल मर्म र महत्व भने उस्तै छ।तीजलाई सरल र सबैका लागि पहुँच योग्य बनाउनु आवश्यक छ — धनी–गरिब, सबैका लागि।

यसैबीच गर्मी मौसम पनि छ, त्यसैले स्वास्थ्यमा विशेष ध्यान दिनु जरुरी छ। बढी गह्रौँ, तेलिलो र तमसी खानेकुराले शरीरमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। खाली पानी पनि नखाई व्रत बस्नु नै फलदायी हुन्छ भन्ने सोच पूर्णतः सही होइन। व्रतले मात्र जीवनसाथी वा परिवारको स्वास्थ्य तय हुँदैन; बरु वर्षैभरिको समझदारी, समर्पण, सहयोग र सम्मानले सम्बन्ध बलियो हुन्छ।

आजको दिन पुरुषहरूको पनि उत्तिकै जिम्मेवारी हो। आमाहरू, दिदीबहिनीहरू, पत्नीहरूप्रतिको माया, सम्मान र साथ देखाउने दिन हो। अहिलेसम्म तिमीले सोच्यौ त? कतै तिमीप्रति कोही व्रत बस्दै होला भोलि?

भोलिको व्रत केवल धार्मिक कर्तव्य नभएर रमाइलो, नाचगान, पूजापाठ र भेटघाटको दिन पनि हो। रातभर चेलीबेटीहरू जम्मा भई मिठा परिकार खाएर रमाउने दिन हो — दर खाने दिन।

आमाकोमा जान नपाएका छोरीहरूले दरको यादमा आँखाबाट आँसु बगाउँछन्, कहिले गीतमा त कहिले मायामा।

“यसपाला तीजमा यस्तै भयो आमा,

अर्कोपाला तीजमा खोलाले नछेके…”

यो वर्ष कसैका लागि पार्टीजस्तो छ, कसैका लागि पीर।

तर हरेक वर्ष तीज आउँछ — रुँदै पनि, हाँस्दै पनि।

तीजलाई लिङ्ग समानता र नारी सशक्तीकरणको उत्सवको रुपमा पनि लिन सकिन्छ। आमा, छोरी, बुहारी, सासू, दिदीबहिनी सबैको हाँसोको साझा थलो बन्न तीज सक्छ।

दर खाने दिनको शुभकामना!

सबै बहिनीहरूलाई स्वस्थ शरीर, दीर्घ जीवन, सुयोग्य जीवनसाथी र समृद्ध जीवनको कामना।